Vai Trò Của Bữa Ăn Thay Thế Trong Kiểm Soát Cân Nặng, Sức Khoẻ Và Dinh Dưỡng

Sống Lành Mạnh

Bữa ăn thay thế là phương pháp giảm cân và kiểm soát cân nặng an toàn và hiệu quả. Các nghiên cứu và khái niệm gần đây cho thấy rằng phương pháp này có thể mang lại những lợi ích trao đổi chất và dinh dưỡng. Cũng theo các nghiên cứu chỉ ra rằng sử dụng bữa ăn thay thế giàu protein giúp duy trì khối lượng cơ thể trong quá trình giảm cân, cải thiện độ nhạy insulin và giảm viêm.

Tuỳ thuộc vào công thức, các bữa ăn thay thế giúp cải thiện chỉ số đường huyết, kiểm soát calo xuống thấp và mang lại hàm lượng dinh dưỡng cao so với các bữa ăn thông thường.

vai trò của bữa ăn thay thế

Giới thiệu về bữa ăn thay thế

Trên toàn thế giới, tỷ lệ người mắc bệnh béo phì vẫn ở mức cao, mặc dù ở những nước phát triển tình trạng này bắt đầu có thuyên giảm một chút.

Theo dữ liệu khảo sát dinh dưỡng cho thấy, dân số đang trở nên quá tải, nhưng lại thiếu hụt dinh dưỡng cho chế độ ăn uống kém đã góp phần làm tăng tỷ lệ mắc các bệnh mãn tính và thiếu hụt chất dinh dưỡng.

Các sản phẩm bữa ăn thay thế (Meal Replacement) được đóng gói sẵn nhằm kiểm soát được lượng calo nạp vào cơ thể, được chế biến chủ yếu dưới dạng hỗn hợp bột, các loại shake hoặc nước giải khát. 

Các nghiên cứu gần đây đến từ các chuyên gia cho thấy, các bữa ăn thay thế giàu protein mang lại hiệu quả trong việc kiểm soát cân nặng và cải thiện chỉ số mỡ trong nội tạng.

Tuỳ thuộc vào công thức, bữa ăn thay thế sẽ giúp bạn cải thiện chỉ số đường huyết (GI). Chế độ ăn này giúp bạn giảm cân và giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường, phòng tránh bệnh tim mạch. Nhiều chuyên gia dinh dưỡng đã nhấn mạnh tầm quan trọng và cần thiết của việc cải thiện chế độ dinh dưỡng trong chế độ ăn uống như một biện pháp giảm béo phì hiệu quả.

Bữa ăn thay thế giúp giảm cân và duy trì cân nặng sau đó

Theo các phân tích gần đây nhất, tỷ lệ béo phì tiếp tục gia tăng ở mức đáng báo động. Trên toàn cầu, tỷ lệ mắc bệnh béo phì đang vượt qua cả tỷ lệ thiếu cân. Ở Việt Nam, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở người trưởng thành là 25%, còn ở thanh thiếu niên ở các thành phố lớn thì tỷ lệ này lên đến 45-50%. 

Mặc dù, ở một số quốc gia phát triển tỷ lệ này có dấu hiệu đang chững lại nhưng tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường tuýp 2 lại đang tiếp tục gia tăng.  Theo tổ chức Y tế Thế Giới (WHO) ước tính tỷ lệ mắc bệnh tiểu đường sẽ tăng gấp đôi trong năm 2020. Trong đó thừa cân và béo phì là những nguyên nhân hàng đầu gây ra bệnh tiểu đường tuýp 2. 

vai trò của bữa ăn thay thế

Tổ chức Y tế Thế giới WHO cũng khuyến cáo bạn nên phòng bệnh thừa cân, béo phì thông qua chế độ ăn uống lành mạnh, vận động thể chất là phương pháp hữu hiệu nhất hiện nay.

Dữ liệu của Đài quan sát sức khỏe toàn cầu của Tổ chức Y tế Thế giới (GHO). Thừa cân toàn cầu và béo phì

Phẫu thuật barective được coi là phương pháp an toàn và hiệu quả trong điều trị hoặc phòng ngừa béo phì và thừa cân. Tuy nhiên phương pháp này lại mang lại rủi ro và các biến chứng sau phẫu thuật, bao gồm thiếu hụt chất dinh dưỡng. 

Hoặc với những tiến bộ của khoa học và công nghệ cuối cùng đã sản xuất ra một số loại dược phẩm để điều trị béo phì, nhưng lại để lại vô vàn tác dụng phụ. Hay những loại thuốc giảm cân đã bị nghiêm cấm bày bán trên thị trường vì thiếu an toàn đối với sức khoẻ người sử dụng. 

Ngược lại, gần 150 nghiên cứu chứng minh rằng sử dụng Bữa ăn thay thế (dưới nhiều hình thức khác nhau) giúp giảm cân một cách an toàn và bền vững (Bảng 1). Phương pháp bữa ăn  thay thế có kiểm soát lượng calo của bạn trong thời gian ít nhất 3 tháng hoặc lâu hơn.

Phương phápThể loại Hiệu quả điều trị béo phì lâu dài ( > 1 năm)Tác dụng phụ
Dược lý Thuốc 5% tổng trọng lượng cơ thể Để lại tác dụng phụ nghiêm trọng. Do đó, một số loại thuốc đã được FDA nghiêm cấm trên thị trường 
Phẫu thuật Thiết bị y tế 30% tổng trọng lượng cơ thể ở người béo phìRủi ro cao và thường để lại những biến chứng sau phẫu thuật
Bữa ăn thay thếThực phẩm thông thường8-10% tổng trọng lượng cơ thểKhông gây ra bất kỳ tác dụng phụ nào cả.

Bảng 1: Bảng so sánh giữa các phương pháp điều trị, phòng ngừa béo phì

Tham khảo thêm: Bữa ăn cân bằng VSanté – Giải pháp toàn diện cho người giảm cân

Kích thước khẩu phần ăn là yếu tố chính trong việc xác định lượng calo nạp vào, và nó có quyết định bạn có bị béo phì hay không? 

Nghiên cứu chỉ ra rằng kích thước khẩu phần ăn tỷ lệ thuận với năng lượng bạn nạp vào. Do đó, để kiểm soát lượng calo nạp vào, ngăn ngừa tình trạng béo phì thì bạn cần kiểm soát kích thước khẩu phần ăn của mình.

Bữa ăn thay thế được coi là phương pháp giúp bạn kiểm soát cân nặng hiệu quả nhất, nó không chỉ giúp bạn kiểm soát được calo mà còn cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng cho cơ thể. 

vai trò của bữa ăn thay thế

Thành phần dinh dưỡng của bữa ăn thay thế

Cảm giác ngon miệng và thèm ăn là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến việc bạn lựa chọn sản phẩm, hành vi ăn uống và tổng số năng lượng bạn nạp vào. Hành vi này đều được điều chỉnh bởi các tác động và nội tiết khác nhau của cơ thể, từ não đến ruột.

Ngoài ra trong chế độ ăn uống, protein đóng vai trò khá quan trọng, nó mang đến cho bạn cảm giác no lâu, giảm năng lượng và giúp bạn giảm cân hiệu quả cho những người béo phì.

Lợi ích về trao đổi chất trong bữa ăn thay thế

Quá trình giảm cân ở những người béo phì bao gồm nước, mỡ, khối lượng nạc (cơ). Vì khối lượng nạc quyết định tỷ lệ trao đổi chất cơ bản (BMR), và việc duy trì BMR cao sẽ giúp kiểm soát năng lượng và giảm cân hữu hiệu. Sử dụng các sản phẩm bữa ăn thay thế giàu protein được chứng minh là duy trì và mang lại cho bạn một vóc dáng thon gọn trong quá trình giảm cân.

Các nghiên cứu khác cũng chỉ ra rằng, chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh chỉ số đường huyết và sức khoẻ con người. Các thực phẩm chứa GI cao sẽ làm tăng mức insulin nhanh chóng chóng, và nếu nó kéo dài trong một thời gian thì dẫn đến tình trạng kháng isulin. Giá trị GI của chế độ ăn uống có thể ảnh hưởng đến độ nhạy của insulin và quá trình chuyển hoá glucose. Ngoài ra, lượng đường trong máu cũng có liên quan đến việc kiểm soát sự thèm ăn của bạn. Khi sử dụng các sản phẩm bữa ăn thay thế không chỉ giúp bạn kiểm soát được cân nặng mà nó còn giúp kiểm soát bệnh tiểu đường khá tốt. Sự kết hợp thực đơn giàu protein, GI thấp ở những người béo phì giúp bạn đạt được khối lượng cơ thể như mong muốn. 

Cũng như GI, mức độ mỡ trong bụng và mỡ nội tạng còn có quan hệ chặt chẽ với hội chứng chuyển hoá. Bao quanh các cơ quan quan trọng của cơ thể như: tim, gan, chất béo nội tạng ,…tình trạng thừa mỡ nội tạng lâu dần sẽ khiến bạn mắc các bệnh mãn tính như tim mạch và tiểu đường. 

Bữa ăn thay thế và bổ sung dinh dưỡng

Theo Hướng dẫn chế độ ăn uống của Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo mỗi cá nhân nên tiêu thụ nhiều thực phẩm giàu chất dinh dưỡng để cân bằng tốt hơn và tránh việc bị thừa calo gây ra béo phì. 

Một bài viết của Học viện Dinh dưỡng và Ăn kiêng đã kết luận rằng giữa mật độ dinh dưỡng của chế độ ăn uống và việc tăng lượng mỡ có quan hệ mật thiết với nhau. Mật độ dinh dưỡng là một thuật ngữ chỉ số lượng chất dinh dưỡng thiết yếu có trong thực phẩm so với lượng calo mà thực phẩm đó cung cấp.  Thực phẩm giàu chất dinh dưỡng cung cấp hàm lượng dinh dưỡng cao, nhưng mang lại lượng calo tương đối thấp. Ví dụ như các loại thực phẩm như: rau, ngũ cốc, thịt nạc, sữa,….Còn các thực phẩm calo rỗng tức chỉ chứa nhiều calo, mà có mật độ dinh dưỡng rất thấp.

Tại Việt Nam, hơn một nửa dân số không đạt nhu cầu  về dinh dưỡng chính bao gồm: thiếu vitamin A, C, D, E, chất xơ, magie, kali,…..đây đều là những chất dinh dưỡng quan trọng và cần thiết. 

Những người thừa cân, béo phì hay mắc bệnh tiểu đường có nguy cơ thiếu hụt nghiêm trọng các chất dinh dưỡng, đặc biệt là vitamin D, khoáng chất crôm. Điều đó chứng tỏ, những người đó đang có chế độ ăn uống nhiều calo và ít dinh dưỡng.

Với một lượng calo vừa phải, giàu vitamin, khoáng chất, và các chất xơ thiết yếu – bữa ăn thay thế được coi là thực phẩm giàu chất dinh dưỡng, có mật độ dinh dưỡng cao.

Định nghĩa và tiêu chuẩn của bữa ăn thay thế

Ở một số nước trên thế giới, các quy định, tiêu chuẩn để xác định bữa ăn thay thế được định nghĩa như sau:

Các tiêu chuẩn thành phần Codex Alimentarius cho bữa ăn thay thế được thiết lập từ năm 1991 và được dùng làm cơ sở cho định nghĩa cho một số nước. Việc thiết lập các quy định và tiêu chuẩn thành phần là cơ sở để xử phạt những vi phạm và tạo điều kiện cho sự hài hoà ở các khu vực đa quốc gia (Ví dụ liên minh Châu Âu EU).

Cùng với rất nhiều dữ liệu, các tiêu chuẩn , lợi ích của bữa ăn thay thế đã và đang được cả cộng đồng và các chuyên gia chăm sóc sức khoẻ khuyến cáo nên sử dụng.

Tuy nhiên, tại các thị trường khác có tỷ lệ người béo phì cao như Hoa Kỳ, Mexico, Trung Quốc và Nga,.. lại không có tiêu chuẩn nào được thiết lập. Không  có định nghĩa chính thức cho bữa ăn thay thế có thể tác động tiêu cực đến sức khoẻ người tiêu dùng vì các sản phẩm tự xưng là Bữa ăn thay thế có thể không đáp ứng tiêu chuẩn thành phần cơ bản. Người tiêu dùng có thể nhận thức được lợi ích từ tiêu chuẩn hoặc quy đinh bằng cách nhận được các sản phẩm với công thức phù hợp. 

Tóm tắt và kết luận

Tỷ lệ béo phì và các loại bệnh đi kèm đang có dấu hiệu tiếp tục tăng ở Việt Nam. Sử dụng bữa ăn thay thế là phương pháp hiệu quả, an toàn nhất trong việc giảm cân, cải thiện chỉ số đường huyết. Là một thực phẩm giàu dinh dưỡng, bữa ăn thay thế cũng có hiệu quả trong việc duy trì đầy đủ chất dinh dưỡng, mà không mang đến lượng calo dư thừa.