3/4 người Việt tử vong vì bệnh mãn tính không lây

Gánh nặng của bệnh mãn tính không lây – NCDs (tim mạch, tiểu đường, ung thư…) lên nền y tế Việt Nam ngày càng lớn: hiện nay cứ 4 người đi khám thì có 3 người nằm trong nhóm NCDs. Nhóm bệnh này cũng là thủ phạm của 73% ca tử vong ở nước ta.

Bệnh mãn tính không lây – Kẻ giết người thầm lặng

Các bệnh mãn tính không lây là bệnh không lây từ người sang người, diễn ra trong thời gian dài và tiến triển thường chậm. Bốn loại chính của bệnh mãn tính không lây là bệnh tim mạch (như  đau tim và đột quỵ), ung thư, các bệnh về đường hô hấp mãn tính (như tắc nghẽn phổi và hen suyễn) và tiểu đường.

Theo báo cáo của Bộ Y tế, có sự thay đổi rõ rệt về mô hình bệnh từ năm 1986 đến năm 2010 ở Việt Nam. Xu hướng tỷ trọng khám chữa các bệnh không lây nhiễm gia tăng liên tục ở mức cao. Nếu tỷ trọng này năm 1986 chỉ là 39% thì năm 1996 tăng lên 50%, năm 2006 là 62% và chỉ sau 5 năm, đến năm 2010, tỷ trọng này đã tăng thêm 10 điểm lên mức 72%. Ngược lại với xu hướng này là sự giảm đi nhanh chóng của tỷ trọng số lượt khám chữa bệnh đối với người mắc bệnh truyền nhiễm (nhiễm trùng hô hấp, lao, sốt xuất huyết, dịch cúm, nhiễm HIV/AIDS…). Tỷ trọng liên quan đến tai nạn, chấn thương, ngộ độc có xu hướng chững lại. Như vậy, gánh nặng bệnh tật ở nước ta chuyển dịch mạnh sang các bệnh không lây nhiễm.

NCDs_1, tỷ trọng khám chữa bệnh

Phòng thng kê y tế – V kế hoch tài chính (2011). Niên giám thng kê y tế năm 2010. Hà Ni. B y tế.

Niên giám thống kê có thể không phản ánh đầy đủ tình hình thực tế do số liệu chủ yếu thu thập được từ hệ thống báo cáo thống kê thường quy của các cơ sở y tế nhà nước và phản ánh tình hình số lượt khám hơn là số người bệnh. Tuy nhiên xu hướng về sự thay đổi mô hình bệnh tật và gánh nặng bệnh tật ở Việt Nam này cũng được xác nhận qua số liệu của một số nghiên cứu khác.

Nghiên cứu của Trường Đại học Y tế công cộng cho thấy gánh nặng bệnh tật của Việt Nam bao gồm: Bệnh không lây nhiễm (71%); chấn thương (16%), các bệnh nhiễm trùng, sơ sinh và các bệnh liên quan đến sinh đẻ (13%). Gánh nặng bệnh tật do các bệnh không lây nhiễm chiếm 66% tổng gánh nặng bệnh tật ở nam và 77% tổng gánh nặng bệnh tật ở nữ.

Các bệnh ở Nam giới Các bệnh ở Nữ giới
Chấn thương không chủ định (18%),  tim mạch (17%) và bệnh tâm thần kinh (14%).

Đột quỵ là nguyên nhân hàng đầu của gánh nặng bệnh tật (10%), tiếp đến là tai nạn giao thông (8%) và các rối loạn do lạm dụng rượu (5%).

Bệnh tâm thần kinh (22%), tim mạch (18%) và ung thư (12%).

Trầm cảm là nguyên nhân hàng đầu của gánh nặng bệnh tật (12%), tiếp đến là đột quỵ (10%) và khiếm thị (4%).

Nguyễn Thị Trang Nhung, et al. (2011). Gánh nặng bệnh tật và chấn thương ở Việt Nam. Hà Nội. Nhà xuất bản y học.

Còn trong thống kế của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về tình hình sức khỏe tại Việt Nam năm 2012, các bệnh tim mạch và đái tháo đường cùng với ung thư là nguyên nhân gây ra tử vong cao nhất. Và tổng số các bệnh mãn tính không lây chiếm tới 73% số ca tử vong ở nước ta.

NCDs_2, bệnh mãn tính không lây

Như vậy là dù phân tích theo hướng nào, NCDs vẫn đang và sẽ là kẻ giết người tiềm năng nhất của xã hội Việt Nam trong tương lai gần.

Thống kê của Viện Dinh dưỡng năm 2014 cho thấy hơn 29% người Việt trưởng thành bị rối loạn mỡ máu (rối loạn lipid máu), trong đó tỷ lệ này ở dân thành thị lên tới 44,3%. Rối loạn mỡ máu diễn tiến âm thầm, không có triệu chứng cảnh báo rõ ràng nhưng lại làm tăng nguy cơ xuất hiện các bệnh lý tim mạch nguy hiểm như tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim cấp, biến cố mạch vành.

Bên cạnh đó, kết quả thống kê gần đây nhất (2016) của Hội Tim mạch học Việt Nam cho thấy bệnh tăng huyết áp tại Việt Nam đang gia tăng một cách báo động với tỷ lệ người trưởng thành mắc bệnh lên đến gần 50%. Đây là một kết quả bất ngờ, sửng sốt ngay cả đối với những chuyên gia y tế, sức khỏe vì tỷ lệ bệnh nhân tăng huyết áp rất cao chỉ trong vòng 8 năm. Một nghiên cứu năm 2008 tại 8 tỉnh thành cho thấy, tỷ lệ người trên 25 tuổi mắc tăng huyết áp là khoảng 25%; nghĩa là cứ 4 người lớn thì có một người bị tăng huyết áp. Tuy nhiên, kết quả điều tra năm 2015 cũng tại 8 tỉnh thành trên, tỷ lệ này đã tăng lên hơn 47%.

Một con số khác cũng rất đáng báo động, khảo sát của các chuyên gia dinh dưỡng ở 2 trường mầm non TP HCM cho thấy có đến 47% học sinh nội thành và 20% bé ngoại thành bị thừa cân béo phì. So 10 năm trước, tỷ lệ này đã tăng 11 lần.

Các nguyên nhân dn đến các bnh mãn tính không lây

Các nguyên nhân dẫn đến các bệnh mãn tính không lây với số lượng lớn ở Việt Nam :

  • Thay đổi về phương thức làm việc và lối sinh hoạt: từ chỗ lao động cơ bắp, chân tay chuyển sang lao động trí óc trong phòng, sử dụng máy vi tính, ít vận động. Bên cạnh đó, lối sống sinh hoạt trong nhà với đầy đủ các thiết bị, tiện nghi, ít hoạt động cũng tạo cho con người lười vận động thể lực, gây ra tăng cân, béo phì.
  • Thay đổi về môi trường: biến đối khí hậu và ô nhiễm môi trường, làm gia tăng các gốc tự do có hại cho cơ thể.
  • Thay đổi về phương thức tiêu dùng thực phẩm : chuyển từ thực phẩm tự nhiên sang thực phẩm công nghiệp, thực phẩm chế biến, bảo quản. Kết quả là khẩu phần ăn hàng ngày bị thiếu hụt các vi chất như vitamin, chất khoáng, hoạt chất sinh học, các chất chống oxy hóa, các chất xơ. Ngoài ra, việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và chất bảo quản góp phần đưa đến cho người tiêu dùng các sản phẩm độc hại.

Các nguyên nhân trên dẫn đến sự rối loại cấu trúc, chức năng của các tế bào, cơ quan, rối loạn cân bằng nội môi, và giảm khả năng thích nghi của cơ thể. Từ đó, gây nên các bệnh mãn tính không lây như bệnh tim mạch, huyết áp cao, đái tháo đường, ung thư, tăng cân béo phì, rối loạn chuyển hóa, viêm và thoái hóa…Số người mắc đang gia tăng mạnh mẽ về số lượng và lứa tuổi mắc bệnh ngày càng trẻ hoá. (Hiệp hội thực phẩm chức năng Việt Nam)

NCDs_3, bệnh mãn tính không lây

Cách phòng tránh và kiểm soát các bệnh mãn tính không lây đơn giản nhất là áp dụng chế độ ăn uống lành mạnh (chú ý lượng calo tiêu thụ, giảm các thực phẩm nhiều đường và chất béo chuyển hóa (trans), giảm lượng muối…), bỏ thuốc lá và hạn chế uống rượu, giữ lối sống năng động, thường xuyên tập thể dục.

Các bạn nhớ theo dõi các thông tin, bài viết trên trang thông tin Dinh dưỡng chuẩn để có thêm nhiều thông tin hữu ích về sử dụng dinh dưỡng đúng cách, lành mạnh và hoạt động thể chất năng động, nhằm nâng cao sức khỏe của chính bạn và người thân trong gia đình.

 

Trang thông tin Dinh Dưỡng chuẩn.

Xin để nguồn gốc, cùng đường dẫn đến bài viết trên trang dinhduongchuan.com nếu bạn có nhu cầu đăng lại một phần hay toàn bộ thông tin.

Bình luận (Bằng tài khoản Facebook của bạn)

Lê Lâm

Ph.D. - https://fr.linkedin.com/in/lamlefr/en

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *